Ülke Ülke       1     2     3     4 

Ülkeler neleriyle ünlü?

DÜNYADAKİ SU KÜTLELERİ

 

Yeryüzündeki su kütlesi iki bölüme ayrılır:

A. Okyanuslar

B. Denizler

 A. Okyanuslar

Denizlerden daha büyük olan, kıtalararasındaki büyük çukurları kaplayan geniş su kütleleridir. Dünya üzerinde üç tane okyanus vardır. Bu okyanuslar büyüklük sırasına göre şunlardır:

1.Büyük Okyanus

Asya ile Kuzey ve Güney Amerika kıtaları ve Okyanusya kıtaları arasındaki okyanustur.180.000.000 km² yüzölçümü ile en büyük okyanustur.

2.Atlas Okyanusu

Kuzey ve Güney Amerika, Afrika ve Avrupa kıtaları arasında bulunan okyanustur.106.000.000 km² yüzölçümüne sahiptir.

3. Hint Okyanusu

Afrika, Asya ve Okyanusya kıtaları arasında bulunur ve yüzölçümü 75000000 km² dir.Bu yüzölçümü ile en küçük okyanustur.

B. Denizler

Okyanusların kara içlerine doğru sokulan kollarıdır.Okyanuslar ve denizler arasında genişlik ve derinlik bakımından farklılıklar vardır.

Denizlerin bazıları kıtaların kenarlarında bulunur ve bunlar okyanuslardan adalarla veya sığ deniz eşikleriyle ayrılmışlardır.

Bu tür denizlere “Kenar Denizi” adı verilir.Japon denizi buna bir örnektir.Okyanuslardan karalara doğru sokulmuş denizlere “ara deniz” veya “iç deniz” denir.Boğaz ise karalar arasında denizin çok daralmış kısmına verilen addır. İstanbul Boğazı, Çanakkale Boğazı vb. gibi.

Okyanus ve deniz kıyılarının bazı kesimlerinde girintiler oluşur. Bu girintilerin büyük olanlarına “körfez”, küçük olanlarına ise “koy” adı verilir.

 

KITALAR

·           510 milyon km2 yüzölçümüne sahip olan dünyamız kara ve denizlerle kaplıdır.Yeryüzünün %29’u karalarla, %71’i de denizlerle kaplıdır.Bu oran yarım kürelerde değişkendir. KYK’de karalar %39, GYK’de ise %19’dur.

Kendisine bağlı yakın adalarla birlikte etrafı deniz ve okyanuslarla kaplı kara parçalarına kıta denir. Dünyamız 7 kıtadan oluşur. Bunlar büyüklüklerine göre Asya, Afrika, K. Amerika, G. Amerika, Antartika, Avrupa, ve Okyanusya’dır.

Bu kıtalardan Asya-Avrupa-Afrika Eski Dünya Kıtaları olarak bilinir.

 

ASYA KITASI

·   44 milyon km2 ile Dünyanın en büyük kıtasıdır. Ural Dağları ile Avrupa’dan, Kızıldeniz ve Süveyş kanalıyla Afrika’dan ayrılır.

·   Ortalama yükseltisi 1000 m civarındadır. Kıtanın ve aynı zamanda dünyanın en yüksek zirvesi EVEREST (8848 mt. ) Himalayalar üzerinde yer alır. Çin-Nepal sınırındadır.

·   Kıtanın orta ve kuzey kesimlerinde geniş düzlükler bulunur. Sibirya, Tarım Havzası, Gobi Çölü, Mezopotamya Ovası... gibi.

Pamir Yaylası, Himalayalar üzerinde Dünya'nın en yüksek platosudur. (5000m)

·   Turfan Havzası dünyanın en alçak havzasıdır.

(-154 mt. ) (Orta Asya’da)

·   Kızılkum, Karakum, Taklamakan, Gobi, Tar, Rubul Hali, Nüfud, Deşt-i Lut, Deşt-i Kebir gibi büyük çöller vardır.

·   Muson iklimi: Güney Asya'da Ekvatoral iklim: güneydeki adalarda Çöl İklimi: Arabistan, Iran ve Orta Asya'da oldukça etkilidir. Step ve Sert Karasal İk­lim:Asya'nın iç-orta kesimlerinde etkilidir.Tundra: 60° Kuzey paralelinin kuzeyi

·   Lena, Yenisey ve Obi (en uzun akarsuyu) Kuzey Buz Denizine, İndus, Ganj ve Brahmaputra Hint Okyanusu’na Seyhun, Ceyhun Aral Gölü'ne, Mekong Güney Çin Denizine, Fırat ve Dicle Basra Körfezi'ne Sarırmak, Gökırmak ise Büyük Okyanusa dökülen önemli akarsulardır.

Dünyanın en büyük gölü Hazar Denizi ve en derin gö­lü Baykal Asya kıtasındadır.

·   Amerika ile birbirine en çok yaklaştığı yer kuzey doğuda Bering Boğazıdır.

·   Dünya nüfusunun yarısından fazlasını barındırır.

·   Dünyanın en yoğun depremlerinin görüldüğü bölgedir.(Hindistan Japonya)

·   Dünya nüfusunun %60’ı Asya’da yaşar.

 

AVRUPA KITASI

·   Yükseltisi en az olan kıtadır. Böylece akarsular denge profiline yaklaşmış ve üzerinde taşımacılık yapılabilir.

·   Kutba yakın yerlerde (Norveç-Finlandiya-İsveç) buzul şekilleri yaygındır.

·   Akdeniz Güneyde kıyı kesimlerinde, Okyanusal iklim batıdaki kıyılarında, Karasal iklim iç kesimlerde ve Tundra iklimi Kuzeyinde görülür.

·   Nüfus artışı en az olan kıtadır.

·   Yüz ölçümümün az, sanayileşmenin fazla olmasından dolayı nüfus yoğunluğunun en yüksek olduğu kıtadır.

·   Volga Hazar Denizine, Don, Dinyeper ve Tuna Karadeniz'e dökülür. Sen ve Ren Atlas Okyanusuna, Po Akdeniz'e dökülür.

 

AFRİKA KITASI

·   30 milyon km² lik yüzölçümü ile Dünyanın  ikinci büyük kıtasıdır.

·   Kıtanın büyük kısmı Tropikal kuşakta yer alır.

·   Ekvatorun kuzey ve güneyinde yer aldığından yaz ve kış mevsimlerini beraber yaşar.(kuzeyde yaz güneyde kış)

·   Hem kuzey hem de güneyinde Akdeniz iklimi görülür.

·   Afrika kıtası geç tanınan bir kıtadır. (Sebebi; Çöl alanların ve ekvatoral alanların geniş yer tutmasıdır.) Bu özelliğinden dolayı Karanlık Kıta olarakta bilinir. Ayrıca kıtada yaşayan insanların büyük çoğunluğunun renginden dolayı da bu ad kullanılır.

·   En geniş alanlı havzasını Kongo Havzası oluşturur.

·   Kıta' nın en önemli akarsularını: Nil, Kongo, Nijer, Senegal ve Zambezi nehirleri oluşturur. Kıta' nın en uzun nehri Nil' dir. (6600 km. ) Dünya' da, Misisipi' den sonra 2. uzunluğa sahiptir.

·   Su toplama havzasının genişliği ve debisinin yüksekliği bakımından Kıta' nın en önemli akarsuyu Kongo' dur. Dünya' da Amazon Nehri' nden sonra 2. sıradadır.

·   Nüfus artış oranının en fazla olduğu kıtadır. Nüfus sayımlarında hata oranının en yüksek olduğu kıtadır.

·   Sıcak kuşak iklimleri (Ekvatoral ve savan) etkilidir. Kuzeyde Büyük Sahra, güneyde Kalahari çöl iklimle­rinin görüldüğü yerlerdir.

·   Kuzey kesimlerinde çöl ikliminden dolayı nüfus yoğunluğu azdır.

·   Altın ve fosfat, elmas bakımından en zengin kıtadır.

·   Nil, Nijer, Kongo, Zambezi önemli akarsulardır.

 

OKYANUSYA KITASI(AVUSTRALYA)

·   Ekvator ile 45⁰ Güney paraleli  arasında 9 milyon km2 ile en küçük kıtadır.

·   Birçok adadan oluşan bu kıtanın en büyük kara parçası Avustralya'dır.

·    

·   Akdeniz (güneyinde), Savan (doğusunda), Çöl (Orta kesimlerde) iklim görülür.

·   En fazla koyun ve yün üreten kıtadır.

 

AMERİKA KITASI

·   80⁰ Kuzeyden 56⁰ güneye kadar uzanır.

·   1942’de keşfedildiğinden Yeni Dünya Karası denir.

·   Kuzey ve Güney Kutup noktasına en yakın olan kıtadır.

·   Güney Yarım Küre' de en fazla kara parçasına sahip olan kıtadır.

·   And dağları kuzey güney uzantılı bir şekilde Amerika kıtasını boydan boya kateder.

·   Dünyanın en uzun ve en fazla su taşıyan ırmakları buradadır.(kuzey Amerikada missisipi güney amerikada amazon)

·   Kıta' da Muson İklimi haricine bütün iklim tipleri ve kuşakları görülür. Ekvatoral, Savan, Akdeniz, Karasal Tundra iklimleri görülür.

·   Kıta'nın ve Dünya'nın en uzun nehrini Missisipi oluşturur.

·   Tarım faaliyetlerinde; ürün çeşitliliği ve zirai sistem çeşitliliği en fazla olan Kıta' dır.

·   Kıta nüfusunun büyük kısmı doğu kıyılarda yoğunlaşmıştır.(Avrupa ile ilişkilerin yoğun olması)

·   Petrol, demir, kömür, bakır ve kükürtte dünyanın birincisidir.

 

ANTARTİKA KITASI

·   Buzullarla kaplıdır.

·   Yaşam yoktur.

 

 

 

 

KOMŞULARIMIZ

 

 

Ülke	Alanı (km2)	Nüfusu (1999)
Türkiye	814 578	67 844 903
Gürcistan	69 700	5 457 000
Ermenistan	29 800	3 765 000
Azerbaycan	86 600	7 449 000
Iran	1 648 000	61 271 000
Irak	435 000	20 413 000
Suriye	185 000	14 313 000
Yunanistan	132 000	10 493 000
Bulgaristan	111 000	8 427 000

 

AZERBAYCAN

Ø  Kuzeyinde Rusya güneyinde İran Doğusunda Hazar Denizi batısında Gürcistan Ermenistan bulunur.

Ø  Kafkas ülkelerinin en büyüğüdür

Ø  Genelde dağlıktır.Kuzeyinde B. Kafkas dağları, güney ve güney batısında K.Kafkas dağları orta kısımlarında Aras-Kura nehirlerinin suladığı ovalar vardır.

Ø  Yeryüzü şekilleri çeşitli olduğu için iklim çeşitlidir.

Ø  Karasal ve nemli suptropikal iklim

Ø  Tarıma elverişli toprakları azdır.

Ø  Hazar denizi kıyısında balıkçılık gelişmiştir.

Ø  Petrol, demir ve kayatuzu çıkarılan başlıca madenlerdir.Petrolün büyük bir kısmı hazar denizinden sağlanır.

 

GÜRCİSTAN

Ø  Kuzeyinde Rusya, güneyinde Ermenistan, Doğusunda Azerbaycan Batısında Karadeniz, güney batısında  Türkiye

Ø  Kuzeyinde B.Kafkas güneyinde K.Kafkas  dağları vardır.

Ø  Kafkas ülkeleri içinde iklimi en ılıman olanıdır.

Ø  Karadeniz kıyılarında çay turunçgil yetişir.

Ø  Tarıma dayalı sanayi gelişmiştir.

Ø  Sarp sınır kapısının da açılması ile gerek ticari, gerek­se kültürel ilişkiler giderek gelişmektedir.

 

ERMENİSTAN

Ø  Kuzeyinde Gürcistan, güneyinde Nahcivan-İran, doğusunda Azerbaycan, batısında Türkiye bulunur.

Ø  Toprakların büyük bir bölümü dağlıktır.

Ø  Kuzeyinde K. Kafkas dağları bulunur.

Ø  G.B.sında Ararat ovası bulunur. Ortasından Aras Nehri geçer.

Ø  Genelde karasal iklim şartları görülür.

Ø  Halkın büyük bir kısmı tarımla geçinir.

Ø  Tarımsal sanayi gelişmiştir.

Ø  Nükleer enerji üretimi yapılır.

Ø  Kara ve demir yolu ağı gelişmiştir.

 

İRAN

Ø  Kuzeyinde Nahcivan-Ermenistan, Azerbaycan, Hazar denizi, güneyinde Basra ve umman körfezleri, doğusunda Pakistan-Afganistan, batısında Türkiye-Irak bulunur.

Ø  Komşularımız arasında yüzölçümü bizden büyük tek ülkedir.

Ø  Etrafı dağlarla çevrilidir.(Elbruz, Zağroz Kopet, Kuhistan dağları )

Ø  Kuzeyde Deşt-i Lut güneyde Deşt-i kebir önemli çölleridir.

Ø  Urmiye gölü ve Karun nehri bulunur.

Ø  Hazar denizi ve Basra körfezi kıyılarında ılıman iklim, iç kesimlerde karasal iklim.

Ø  Şeker kamışı, pirinç, çay tarımı yaygındır.

Ø  Hayvancılık gelişmiştir.(karakul koyunları dünyaca ünlü)

Ø  Petrol ve doğalgaz bakımından zengin(sanayi petrole dayalı).

Ø  Komşularımız arasında enfazla ticaret yaptığımız ülkedir.

Ø  Halılarda dünyaca ünlüdür.

 

 

 

IRAK

Ø  Kuzeyinde Türkiye, güneyinde Suudi Arabistan, Kuveyt, Basra Körfezi, doğusunda İran, batısında Suriye ve İran

Ø  Kuzeyi oldukça dağlıktır.

Ø  Türkiye'den kaynağını alan Büyük Zap, Fırat ve Dicle başlıca akarsularıdır.

Ø  Ülke kuzeyinde karasal, güneyinde çöl iklimi görülür.

Ø  Tahıl, mısır, pirinç, hurma tarımı yapılır.

Ø  En önemli yer altı kaynağı petroldür.

 

SURİYE

Ø  Kuzeyinde Türkiye, güneyinde Ürdün, doğusunda Irak, batısında İsrail, Lübnan, Akdeniz.

Ø  Başkenti Şam

Ø  Yeryüzü şekilleri genelde sadedir.

Ø  Akdeniz kıyısında Ensariye dağları

Ø  Lübnan sınırında antilübnan dağları

Ø  Fırat ve Asi ırmakları bu ülkenin topraklarından geçer.

Ø  Kıyı kesiminde Akdeniz iç kesimlerinde karasal ve çöl iklimleri görülür.

Ø  Topraklarının büyük bir kısmı tarıma elverişlidir fakat sulama problemi nedeniyle az bir kısmı kullanılır.

Ø  Kırsal kesimde küçükbaş hayvancılık yaygındır.

Ø  En önemli yer altı kaynağı petroldür.

Ø  Suriye'nin Türkiye üzerindeki siyasi hesapları nedeniyle iki ülke arasındaki ilişkiler yeterince gelişmemiştir.

 

BULGARİSTAN

Ø  Kuzeyinde Romanya, güneyinde Yunanistan-Türkiye, doğusunda Karadeniz, batısında Yugoslavya-Makedonya.

Ø  Başkenti Sofyadır.

Ø  Radop ve koca balkan dağları bulunur.

Ø  Tuna ve Meriç nehirleri boyunca ovalar bulunur.

Kuzeyde karasal iklim görülür. Karadeniz kıyılarında ılıman iklim görülür.

Ø  Güneyde iklim ılımanlaşır.

Ø  Buğday, mısır, arpa, ayçiçeği, tütün, şeker pancarı,sebze-meyve.

Ø  Hayvancılık gelişmiştir.

Ø  Linyit çıkarımı önemlidir.

Ø  Turizm ülke ekonomisi için önemlidir.

 

YUNANİSTAN

Ø  Kuzeyinde Makedonya, Arnavutluk, Bulgaristan; güneyinde Akdeniz, doğusunda Ege Denizi ve Türkiye.

Ø  Başkenti Atina.

Ø  Büyük bir bölümü dağlıktır.(pindus ve olimpos)

Ø  Adalar ülke yüzölçümünün 1/5 ini oluşturur.Mestos, Meriç Vardar ırmakları bulunur.

Ø  Genelinde Akdeniz iklimi görülür.

Ø  Tarım modern yöntemlerle yapılır. Zeytin, üzüm, tütün, pamuk, tahıllar, turunçgiller en fazla üretilen ürünlerdir.

Ø  Turizm önemli geçim kaynağıdır. Deniz ticaret filolarından elde edilen gelirler ise çok önemlidir.

Ø  Mandıra hayvancılığı gelişmiştir.

Ø  Turizm ülke ekonomisi için önemlidir.

Ø  Ulaşım gelişmiştir.

Ø  Nüfus artış hızı azdır.

 

K.K.T.C.

Ø  Başkenti Lefkoşe dir.

Ø  Güneyinde G. Kıbrıs Rum kesimi bulunur, diğer yönlerinde Akdeniz bulunur.

Ø  Ülke kuzeyinde Beşparmak dağları güneyinde ise maverya ovası ile kaplıdır.

Ø  Akarsu ağı yetersiz(su sıkıntısı).

Ø  Genelinde Akdeniz iklimi görülür.

Ø  Tarım ülkesidir(sebze turunçgil üzüm)

Ø  Turizm ülke ekonomisi için önemlidir.

Ø  İhracatını A.T. ülkelerine ithalatını ise Türkiye ile yapmaktadır.